Subdomeinen F3 - F4 vwo

13 december 2019

Beschrijving van de subdomeinen F3 Biodiversiteit en F4 Ontstaan van het leven voor het schoolexamen vwo.

Subdomein F3: Biodiversiteit (vwo)

EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van het concept biodiversiteit ten minste in contexten op het gebied van duurzaamheid en wereldbeeld veranderingen in diversiteit van populaties en ecosystemen binnen het systeem Aarde verklaren en beargumenteren op welke wijze deze veranderingen beïnvloed worden.

Mogelijke contexten

Duurzaamheid
Leden van een actiegroep voor het behoud van zeldzame zoogdieren schrijven een bezwaarschrift tegen een bouwproject dat het leefgebied van zo'n bedreigde zoogdiersoort aantast.

​Wereldbeeld
Leden van een vereniging voor natuurbehoud discussiëren over de stelling van het boek Plastic Panda's van Bas Haring dat het uitsterven van soorten geen probleem is, met als doel hun beleid te evalueren.

​​​Mogelijke uitwerking van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld :

  • beschrijven hoe biodiversiteit kan worden benaderd op verschillende organisatieniveaus: op het niveau van soorten (organismen), van genen en van ecosystemen;
  • uitleggen hoe het bestaan van de mens afhankelijk is van de biodiversiteit : voedselvoorziening, medicijnproductie, grondstof- en brandstofproductie, waterzuivering, afbraak gifstoffen, bijdrage aan een stabiel klimaat;
  • uitleggen door welke oorzaken de biodiversiteit wordt bedreigd, wat de rol van de mens daarin is en welke maatregelen genomen kunnen worden voor het behoud van soorten;
  • veranderingen van de biodiversiteit in de loop van tijd uitleggen, onder ander met behulp van het begrip natuurlijke selectie.

​​Mogelijke deelconcepten

​Soort, soort​​en samenstelling, versterkt broeikaseffect, rode lijst, indicatorsoort, verspreidingsgebied, versnippering, eutrofiëring, stamboom, adaptatie, verwantschap, exoot of uitheems, inheems, invasieve soort.

Relatie met andere subdomeinen
CE
B3 Stofwisseling van het organisme
B8 Regulatie van het ecosysteem
C3 Zelforganisatie van het ecosysteem
F1 Selectie
F2 Soortvormi​​​​​ng
SE
F4 Ontstaan van het leven

​​​Suggesties voor lesmateriaal en achtergrondinformatie

  • Ben jij er ook?: is een lessenserie die leerlingen, in een leefwereldcontext, wil laten nadenken over de omgang van de mens met andere organismen, over de enorme verscheidenheid aan organismen waar mensen mee omgaan of waar mensen last van kunnen hebben.
  • Evolutiebiologie: leerlingen ontdekken in de rol van exobioloog criteria voor het ontstaan van leven en maken kennis met het concept evolutie, debatteren over de evolutietheorie en doen een verdiepingsopdracht via internet. Deze opdracht is ontworpen in samenwerking met Naturalis.
  • Biodiversiteit: website van de provincie Noord-Brabant over biodiversiteit.
  • Natuurbeheer: informatievoorziening over het beheer van bos, natuur en landschap.
  • Science across the world: internationaal programma over biodiversiteit.
  • Compendium: website vol onderwerpen over milieuproblematiek.
  • Het centrale Nederlandse webportaal over biologische diversiteit: de doelstelling is het ontsluiten van een maximum aan informatie over biodiversiteit en biodiversiteitsbeleid in relatie tot Nederland.​

Subdomein F4: Ontstaan van het leven (vwo)

​EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van het concept ontstaan van het leven ten minste in contexten op het gebied van wereldbeeld benoemen met behulp van welke theorie het voorkomen van leven op Aarde wordt verklaard.

Mogelijke context

Wereldbeeld
Documentairemakers interviewen gerenommeerde wetenschappers die zich met onderzoek naar het ontstaan van het leven bezighouden met als doel kijkers inzicht in verschillende theorieën hierover te geven.

​​Mogelijke uitwerking van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld:

  • aangeven uit welke periode de eerste levende organismen op aarde stammen;
  • theorieën over het eerste ontstaan van de organische moleculen op aarde beschrijven;
  • theorieën over het ontstaan van de eerste levende cellen op aarde beschrijven;
  • aangeven welke implicaties verschillende theorieën over het ontstaan van leven op aarde kunnen hebben voor levensbeschouwelijke vragen.

​​Mogelijke deelconcepten

​​​Zelforganisatie, oersoep, archaea, chemische evolutie, Miller-Urey-experiment, endosymbiosetheorie, black smoker.

Relatie met andere subdomeinen
CE
B3 Stofwisseling van het organisme
C1 Zelforganisatie van cellen
C3 Zelforganisatie van het ecosysteem
F1 Selectie
F2 Soort​vorming
SE
C2 Zelforganisatie van het organisme
​​F3 Biodiversiteit​

Suggesties voor lesmateriaal en achtergrondinformatie

  • Evolutiebiologie​: leerlingen ontdekken in de rol van exobioloog criteria voor het ontstaan van leven en maken ke​​nnis met het concept evolutie, debatteren over de evolutietheorie en doen een verwijzingsopdracht via internet. Deze opdracht is ontworpen door Naturalis.​
  • Biobits evolutie: Bio-Bits bovenbouw biedt leerlingen inzicht in het achterliggende denk- en onderzoekswerk dat vanaf het Darwinistische evolutiemodel tot het ontstaan van de moderne opvattingen heeft geleid.​
  • Evolutiebiologie​: leerlingen ontdekken in de rol van exobioloog criteria voor het ontstaan van leven en maken ke​​nnis met het concept evolutie, debatteren over de evolutietheorie en doen een verwijzingsopdracht via internet. Deze opdracht is ontworpen door Naturalis.
  • Water, kweekvijver van het leven: lessenserie over evolutie en het ontstaan van het leven bij het cahier
  • Biobits evolutie: Bio-Bits bovenbouw biedt leerlingen inzicht in het achterliggende denk- en onderzoekswerk dat vanaf het Darwinistische evolutiemodel tot het ontstaan van de moderne opvattingen heeft geleid.
  • Artikelen op ECENT (website voor lerarenopleiders): meerdere suggesties over denkbeelden over en benaderingen van evolutie.​

dit hoort bij