Subdomeinen B6 - B7 vwo

13 december 2019

Beschrijving van de subdomeinen B6 en B7 voor het schoolexamen vwo.

Subdomein B6: Beweging van het organisme (vwo)

EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van de concepten beweging, neurale regulatie en waarneming ten minste in contexten op het gebied van gezondheid en sport verklaren op welke wijze mens en dier bewegen en op welke wijze dit kan worden geoptimaliseerd.

Mogelijke contexten

Gezondheid
Ziektekostenverzekeraars bieden activiteitenprogramma's aan om de kans op hart- en vaatziekten te verminderen.

Sport
Analyse van de schaatsbeweging heeft geleid tot een efficiënt schaatsontwerp, te weten de klapschaats.

​​​​Omschrijving van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld:

  • de bouw, werking en functie van de belangrijkste, bij beweging betrokken, organen (spieren, zintuigen en zenuwen) van mens en dier benoemen en daarbij de relatie tussen vorm en functie verklaren;
  • opzet en effecten van trainings- en revalidatieprogramma's voor mens en dier uitleggen.

Mogelijke de​elcon​​​cepten

Dwarsgestreepte en gladde spieren, spiervezel, spiercel, pees, reflexboog, antagonist, tonus, krachttraining, duurtraining, warming-up, coolingdown, uithoudingsvermogen, doping, motoreiwit, spierspanning, actine, myosine, neurale regulatie, spierspoeltje, peesspoeltje.

Relatie met andere subdomeinen
CE
B2 Stofwisseling van de cel
B3 Stofwisseling van het organisme
B4 Zelfregulatie van het organisme

​​Suggesties voor lesmateriaal en achtergrondinformatie

  • Tobsport of topsport: gebruikmakend van de bij leerlingen aanwezige kennis over sport (uit eigen ervaringen en/of uit actuele berichtgeving in de media) start de module met het gegeven dat sport per definitie 'oneerlijk' is door verschillen tussen de sporters.
  • Sport en technologie: voor het bereiken van topprestaties is heel veel voorbereiding en inzet nodig. Via technologische innovaties en wetenschappelijke inzichten proberen de Nederlandse sporters hun tegenstanders altijd een stap voor te zijn. Schooltv.nl heeft hier verschillende filmpjes over.​

Subdomein B7: Waarneming door het organisme (vwo)

​​​EINDTERM

De kandidaat kan met behulp van de concepten orgaan, waarneming en neurale regulatie ten minste in contexten op het gebied van gezondheid en sport verklaren op welke wijze organismen waarnemen.

Moeilijke contexten

Gezondheid
De opticien verzamelt in de eigen praktijk informatie over diverse soorten lenzen om een goed advies te kunnen geven aan klanten die hun bijziendheid gecorrigeerd willen zien.

Sport
Trainers en fysiotherapeuten in een landelijk trainingscentrum onderzoeken het effect van diverse soorten starttrainingen bij sporters met het doel het aantal valse starten in de wedstrijdsport te verminderen.

​​​​Omschrijving van de eindterm

De kandidaat kan in contexten bijvoorbeeld:

  • de werking van een zintuig in het algemeen beschrijven en toelichten wat daarbij de rol van de hersencentra is;
  • de bouw van het oog beschrijven en toelichten;
  • het verband tussen adequate prikkel en reactie beschrijven;
  • de principes van een regelkring herkennen bij de werking van het zintuigstelsel;
  • de relatie van het zintuigstelsel met het spier-, zenuw- en hormoonstelsel beschrijven;
  • verbanden beschrijven tussen het gebruik van de zintuigen en het functioneren van een organisme.​

Mogelijke deelconce​​pten​​

Centraal zenuwstelsel, perifeer, grote en kleine hersenen, centra voor gevoel, beweging, en voor zien in de hersenschors, hersenstam, ruggenmerg, optisch chiasma, gevoels-, schakel- en bewegingszenuwcellen, impulsgeleiding, adaptatie, gewenning reflexboog, pupil, netvlies, staafjes, kegeltjes, gele vlek, blinde vlek, adequate prikkel, mechanische, chemische, licht-, temperatuur-, tast- en pijnreceptoren.

Relatie met andere subdomeinen
CE
B4 Zelfregulatie van het orga​nisme
SE
B6 Beweging van het organisme

​​Suggesties voor lesmateriaal en achtergrondinformatie​

  • Prikkelverwerking​ in Biobits 'De maakbare mens' aflevering 99: aan de orde komen de aansluiting van een cochleair implantaat bij een doof meisje en een fiets voor mensen die door een dwarslaesie hun benen niet meer kunnen gebruiken. Bij de zenuwziekte ALS wordt een verhoogde hersenactiviteit waargenomen. Door neurostimulatie is het mogelijk om de activiteit van de motor hersenschors te remmen.
  • O. Sacks (2011). What hallucination reveals about our minds. TED-talk (18:48).
  • P. Sinha, P. (2011). How brains learn to see. TED-talk (18:23).​

dit hoort bij