Aandacht voor lezen en leesmotivatie is broodnodig: forse daling leesvaardigheid volgens Pisa-onderzoek

3 december 2019

De leesprestaties en leesmotivatie van Nederlandse leerlingen zijn opnieuw gedaald volgens het driejaarlijkse Pisa-onderzoek naar schoolprestaties en het welbevinden van vijftienjarigen wereldwijd. De daling is fors: Nederlandse leerlingen behalen de laagste leesvaardigheidsscores in vijftien jaar. Een kwart van hen leest niet op het niveau dat nodig is om goed te kunnen functioneren in de maatschappij (24%, in 2015 was dat ‘nog’ 18 procent).

Pisa 2018 onderzoekt vooral leesvaardigheid

Zo’n 600.000 leerlingen in 79 deelnemende landen deden in 2018 mee aan de twee uur durende test met vragen op het gebied van taal, wiskunde en natuurwetenschappen. Vooral de leesvaardigheid en leesmotivatie van de leerlingen lag in deze editie onder de loep. Goed kunnen lezen is voor jongeren een voorwaarde voor succes op school, maar ook in hun latere leven en loopbaan. De Pisa-toets die zij maken, meet vooral hun vermogen om teksten te begrijpen en gebruiken om eigen (leer)doelen te bereiken, zich te ontwikkelen en deel te nemen in de maatschappij.

Nederlandse leerlingen zijn goed in het opzoeken van informatie, maar hebben grote moeite met het evalueren van en reflecteren op de kwaliteit en geloofwaardigheid van teksten. De achteruitgang is het sterkst bij de groep zwakke lezers en leerlingen met een migratieachtergrond. Leerlingen van ouders met een lagere sociaaleconomische status staan op achterstand. Bij de presentatie van de resultaten in Parijs riep Secretaris-Generaal Gurrìa van de OESO op om goed over de inrichting van het onderwijs na te denken: “De sterkste leraren zouden moeten lesgeven in de moeilijkste klassen.”

De prestaties van Nederlandse leerlingen lieten al eerder een dalende trend zien. Om deze te duiden maakte SLO leerplankundige analyses van de editie 2015 en van de periode 2003-2009. Deze analyses op de in Pisa getoetste onderwerpen bieden samen met andere inzichten een kans om de leerdoelen voor Nederlands, wiskunde en de natuurwetenschappelijke vakken in de komende curriculumherziening landelijk te verbeteren.

Nu al op school aan de slag

Er is werk aan de winkel. Veel werk. Gelukkig zijn er diverse initiatieven gestart, mede naar aanleiding van de Pisa-resultaten van 2015. Toewerken naar een beter taal- en leesbeleid, inzetten op leesvaardigheid én plezier in lezen? Kijk bijvoorbeeld eens naar:

  • De opbrengsten van Curriculum.nu voor Nederlands formuleren een doorlopende leerlijn van primair tot en met bovenbouw voortgezet onderwijs. Ze schenken expliciet aandacht aan basisvaardigheden, leesmotivatie, en kritisch (digitale) informatie verwerken. Het ontwikkelteam pleit voor een breed aanbod van teksten met een rijke inhoud en vorm.
  • Lezen in het vmbo beschrijft de succesfactoren voor leesbevordering en -competentie. De site bevat tips, voorbeelden en onderzoeken rondom het opzetten van goed taal- en leesbeleid in de school. Deze worden aangevuld met inspirerende lesvoorbeelden, leescampagnes en initiatieven voor in de klas.
  • Het actieplan Effectief onderwijs in begrijpend lezen bevat aanbevelingen om leesbegrip en leesmotivatie in samenhang te stimuleren. Werk op school vanuit urgentiebesef, met een taal-leesbeleid en effectieve didactieken, en aandacht voor formatieve feedback.


toon meer