NRC Handelsblad

25 juni 2015 donderdag

Tabak is hier een keurig aangeharkt massagraf

BYLINE: Marc Chavannes Opklaringen

SECTION: opinie

LENGTH: 782 woorden

Meestal winden we ons meer op over één vermijdbare dode in eigen land dan duizenden in een ver land. Maar soms is de ramp dichtbij zo groot dat we wegkijken. Ieder jaar sterven in Nederland 20.000 mensen aan de gevolgen van roken. Een ramp zou je zeggen, ongeveer honderd neergestorte vliegtuigen. 
Verplaats de camera naar een kleine commissiekamer in het gebouw van de Tweede Kamer, afgelopen dinsdagmiddag. In vrijwel volledige beslotenheid vergadert daar openbaar de commissie voor volksgezondheid, welzijn en sport. Onderwerp het 'tabaksontmoedigingsbeleid'. Op een technische toon wordt het onderhoud van dit gereguleerde massagraf besproken. Rapporten, brieven, prognoses.  
De staatssecretaris had de Kamer net laten weten dat het controleren van de leeftijdsgrens van achttien jaar, waaronder verkoop van sigaretten verboden, is niet opschiet. Winkels en cafés doen er weinig aan. Net als vorig jaar en het jaar daarvoor.  
Wat stelt staatssecretaris Van Rijn voor? De branche nog een kans te geven. Maar als het volgend jaar niet beter is, dan zwaait er wat. Misschien. 
De commissie is keurig volgens tijdschema uitgepraat. De staatssecretaris heeft weinig hoeven toezeggen. Eén ding valt op: Van Rijn is  alert als hij omschrijft hoe contacten van zijn ministerie met de tabaksindustrie verlopen. Terughoudend en transparant. Vorig jaar heeft de Stichting Rookpreventie Jeugd een rechtszaak aangespannen tegen de Staat der Nederlanden. Eis: stoppen met  alle contacten met de  tabaksindustrie. 
H et ministerie overtrad al tien jaar het internationale WHO-Verdrag dat meer dan technische overheidscontacten met de tabaksindustrie verbiedt. Mede door verzoeken op grond van de Wet Openbaarheid van Bestuur heeft de stichting vastgesteld dat de tabakslobby kind aan huis was bij het ministerie en ruimschoots meedacht over voorgenomen beleid. Zo kon de leeftijdsgrens makkelijk worden verhoogd van 16 naar 18 jaar - de industrie vond het best.  
De werkelijkheid is dat iedere dag 200 jongeren beginnen met roken. Na vier weken zijn er 126 verslaafd. Mede daardoor komt de industrie aan haar 40.000 nieuwe rokers die de plaats innemen van de 20.000 die in rook zijn opgegaan. En dat terwijl roken een vermijdbare dood is. 
De kersverse CDA-senator Niek-Jan van Kesteren opende een aantal jaren geleden in zijn hoedanigheid van directeur van werkgeversorganisatie VNO/NCW een conferentie over illegale tabakshandel en accijnzen met een klacht over de 'hypocriete' behandeling van tabak. In Den Haag klaagt men over de schadelijke gevolgen van roken, maar men verhoogt voortdurend de accijns op die verderfelijke waar.  
Daar had de VNO-voorman gelijk in. De politieke meerderheid spreekt met twee tongen en handelt slap. Van Kesteren zei ook, ter herinnering, dat het om een legaal product gaat, waar men fatsoenlijk mee hoort om te gaan.  
Dat klopt formeel. Het is alleen de vraag of dat zo moet blijven. Het kopen en gebruiken van vuurwapens is ook aan banden gelegd. De meeste drugs zijn verboden en onderwerp van veel justitiewerk. Tabak maakt veel meer slachtoffers. 
Inderdaad, de staat haalt jaarlijks rond de 2,5 miljard aan tabaksbelasting op. De helft van het bedrag waarmee  het kabinet nu  arbeid goedkoper wil maken. Met de kosten die roken met zich meebrengt is het iets ingewikkelder gesteld. Volgens VWS werd in 2010 bijna 3 miljard uitgegeven aan gespecialiseerde zorg voor de gevolgen van roken. Het is onduidelijk  of ermee verband houdende sociaal-maatschappelijke en medische schade voldoende is meegerekend.  
Echt ingewikkeld wordt het als de extra kosten worden becijferd voor het geval dat die tabaksslachtoffers niet gingen waren gaan roken of tijdig waren gestopt. Dan worden zij ouder en hebben later alsnog allerlei medische en andere zorg nodig. Dat zou volgens theoretisch onderzoek meer kosten. Maar de eerste die hardop zegt dat we daarom het roken moeten bevorderen moet nog opstaan.  
Onverstandig gedrag is maar een beetje een vrije keus. Om het nuttigen van overbodige en ongezonde snacks tegen te gaan subsidieert de overheid het malle JOGG-programma (jongeren op gezond gewicht). Daarin denkt de grote industrie mee over slank en gezond worden.  
Schoolpleinen rook- en vetvrij, het is de vraag of je dat  kunt afdwingen. Maar de veroorzakers zijn niet je meest geloofwaardige raadgevers. Zelfs als de overheid zich tegenwoordig minder laat belobbyen door Big Tobacco dan wordt het hoog tijd  de fictie te doorbreken dat tabak een product als ieder ander is.  
Sigaretten zijn geen lifestyle-product. Ja, zelfmoord is een vrije keus, maar de handleiding wordt niet vrij beschikbaar gesteld op 60.000 verkooppunten.  
Tabak is geen gewoon product als ieder ander 

De Telegraaf

24 januari 2015 zaterdag

'Enge plaatjes' hebben geen zin

BYLINE: Willems, Menzo

SECTION: WUZ; Blz. 16

LENGTH: 569 woorden

Gruwelfoto's van verschrompelde longen op sigarettenpakjes schrikken rokers niet af, denken de deelnemers aan de Stelling van de Dag. Bijna tachtig procent van hen vindt dat staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid) de plank met deze maatregel volledig misslaat.  
 Wie wil roken, rookt toch , luidt een reactie.  Ze plakken bij McDonald's of Burger King toch ook geen plakkaten op het raam tegen obesitas.  Velen van u wijzen erop dat in andere landen zoals Spanje dit soort foto's al jaren staan afgebeeld op sigarettenpakjes.  En men rookt er daar niet minder om.   
        Jongeren, op wie de campagne met name is gericht, zullen zich volgens u door gruwelplaatjes van aangetaste gebitten niet laten weerhouden een rokertje op te steken.  Alles wat verboden wordt, is aantrekkelijk voor jongeren.    
        Veel lezers stellen dat de jeugd gewoon een hoesje om het pakje doet en vrolijk doorpaft. Een minderheid van u wil onder het motto 'alle beetjes helpen' de enge afbeeldingen een kans geven. Eén lezer wil ze zelfs levensgroot op de stations en in bushokjes hangen.  
        Zestig procent van de respondenten wil niet worden geconfronteerd met de  misselijkmakende  foto's. Zij vinden de waarschuwing op de pakjes dat roken dodelijk kan zijn, genoeg.  
        Hypocriet  Andere overheidsmaatregelen om tabaksgebruik te ontmoedigen, zoals sigaretten en shag nog duurder maken, kunnen evenmin uw goedkeuring wegdragen.  De overheid moet niet zo hypocriet doen: hoeveel accijns halen ze wel niet binnen op tabak?  Een minderheid vindt het echter wel een goed idee:  De prijs met tien euro per pakje verhogen , meent een lezer. Volgens hem kan de jeugd zich dan geen pakje sigaretten meer permitteren.   
        Een meerderheid van u vindt dat ontmoediging van roken geen taak is van de overheid.  Ik vind dit geen zaak van het kabinet en al helemaal niet van Europa , aldus een respondent.  Zelfbeschikkingsrecht en vrijheid zijn belangrijk in Nederland. Ook als er mensen zijn met gewoontes die een ander niet bevallen , meent een ander.  Je reinste betutteling.  Velen van u vinden dat alleen voor de ouders een belangrijke rol is weggelegd. Door niet te roken, moeten zij jongeren het goede voorbeeld geven.  
        Een minderheid van bijna 40 procent ziet echter wel een rol voor de overheid weggelegd, zoals goede voorlichtig geven op school, bijvoorbeeld in groep acht van de basisschool. Een lezer wil zelfs dat de fabrikanten gedwongen worden  om alle verslavende toevoegingen uit de tabak te halen . Een ander wil nog verder gaan en de verkoop van tabak verbieden.  Dan kan de zorgpremie omlaag.   
        Hoezeer u ook vindt dat de overheid zich niet met roken moet bemoeien, u vindt het wel terecht dat het verboden is om een sigaret op te steken in de openbare ruimte, zoals gebouwen, stations en openbaar vervoer. Maar een rookverbod op straat, zoals in sommige wereldsteden, dat gaat u weer te ver. Wel meent u dat een roker ervoor dient te zorgen dat zijn niet-rokende medemens geen last van hem heeft.  Een tevreden roker is geen onruststoker.   
        E-sigaret  Verhoging van de verkoopleeftijd van de elektronische sigaret is een ander middel waarmee staatssecretars Van Rijn jongeren wil ontmoedigen ooit te beginnen met roken. Bijna tachtig procent van u denkt echter dat dit geen enkel effect zal hebben.  Die e-sigaret kan ieder kind op elke kermis winnen.    
        Menzo Willems   

Elsevier

5 april 2014

Hoe de staat elke dag uw leven regisseert; 
overheid / Te veel snoepen is ongezond, voldoende bewegen is goed voor uw lichaam. Hoever mag de overheid gaan in het sturen van uw gedrag? Nieuw is de 'nudge', waarbij de staat u laat doen wat hij wil - zonder dat u dat doorhebt.

BYLINE: Jean Dohmen

SECTION: ECONOMIE; Blz. 52 Ed. 70 Nr. 14

LENGTH: 337 woorden

Jean Dohmen Illustratie René van Asselt
De 'stok' en de 'wortel' zijn de klassieke instrumenten waarmee de overheid ervoor zorgt dat burgers ongewenst gedrag achterwege laten en gewenst gedrag juist vertonen. Voorbeelden zijn er te over, variërend van de accijns op een pakje sigaretten om roken te ontmoedigen tot het fiscaal belonen van giften aan goede doelen. De mate van dwang waarmee de overheid burgers in het gareel probeert te dwingen, verschilt. De ene keer komt er een verbod aan te pas (jongeren onder de achttien mogen geen alcohol en tabak kopen), de andere keer probeert de overheid burgers met een zak geld te verleiden - bijvoorbeeld tot het kopen van een elektrische auto of het beginnen van een eigen bedrijf. Ook probeert de overheid burgers met publiekscampagnes ervan te overtuigen dat het goed is om geld te geven aan culturele instellingen of dat het onverstandig is om met alcohol op auto te rijden. Een 'preek' noemen deskundigen dat. 
Het sturen van gedrag van burgers is omstreden. Bij de heffingen en boetes is vaak niet duidelijk wat op de eerste plaats komt: veiliger of gezonder gedrag óf het vullen van de schatkist. Als alle Nederlanders stoppen met roken, loopt de schatkist jaarlijks 2,7 miljard euro mis. Als alle automobilisten zich aan de maximumsnelheid houden, derft het Rijk 1 miljard euro.
De laatste jaren is een nieuwe manier van beïnvloeden in opkomst, schrijft de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling in een rapport dat afgelopen week verscheen. 'Nudgen' is een subtiele manier om burgers een zetje in de goede richting te geven zonder boete, heffing of subsidie. In Nederland komt het nog weinig voor, maar de verwachting is dat dit snel zal veranderen. Goed voorbeeld van een nudge: fruit in de supermarkt op ooghoogte leggen en ongezonde producten minder in het zicht. Doel is de keuze van de consument te beïnvloeden, zonder het alternatief te verbieden. Tegenstanders menen dat de overheid zich niet met zulke moeilijk waar te nemen vormen van manipulatie moet inlaten.