Moderne vreemde talenonderwijs en ICT

geplaatst: 29 januari 2019

​​​​ICT is niet meer weg te denken uit het maatschappelijke leven. Het wordt ook in het onderwijs steeds vaker ingezet als hulpmiddel. In het middelbaar beroepsonderwijs gebruikt meer dan de helft van de docenten digitaal lesmateriaal. In het primair en voortgezet onderwijs is dit iets meer dan een kwart. ICT ondersteunt zowel het primaire proces (leermiddelen, leeractiviteiten, taalportfolio's) als het organisatorische proces (elektronische leeromgevingen, hardware, verschillende applicaties als planners, voortgangsmeetinstrumenten, toetsapplicaties e.d.).

Hoe ICT rijk is jouw onderwijs?

Wil je jouw ICT vaardigheden scannen? Doe dan deze test van Ixperium.

Implicaties voor de talen

Door ICT-ontwikkelingen worden talen in nieuwe contexten gebruikt, met nieuwe taalconventies die bij die contexten horen. Denk bijvoorbeeld aan een skype-conversatie, online samenwerken (bijvoorbeeld het gezamenlijk schrijven van een tekst in een digitale omgeving) of aan een sollicitatie via een website. Ook dit nieuwe digi-taalgebruik met bijbehorende ‘nettiquette’ (cultuurgebonden beleefdheidsregels en de omgangsvormen online) dient deel uit te maken van het leren van de vreemde taal. Daarnaast zorgt digitale technologie in allerlei vormen voor een veelheid aan nieuwe leerbronnen en hulpmiddelen bij het leren.

Activiteiten die in het ‘echte leven' voorkomen kunnen een plaats krijgen in het talenonderwijs, waarbij ook de bijbehorende taalconventies geleerd worden. Te denken valt aan communiceren via platforms, Facebook-groepen voor de klas, een blog van de klas, leeractiviteiten met gebruik van mobiele telefoons en communicatie met uitwisselscholen. Een mooi voorbeeld in dit verband komt uit Frankrijk: schoolklassen die via Twitter (Twitter@twictee) hun spelling verbeteren. De leerlingen schrijven zinnetjes op papier. Deze zinnen - die niet meer dan 140 tekens bevatten - worden vervolgens getwitterd. Leerlingen van een andere school gaan ermee aan de slag. Fouten worden verbeterd en terug getwitterd. Aan het einde van de dag bespreken beide klassen afzonderlijk de spelling van het dictee.

Hoe innovatief is de inzet van ICT in uw onderwijspraktijk?

Het SAMR model van Puentedura helpt de didactische inzet van ICT te beschrijven. Het model (zie afbeelding) bestaat uit vier niveaus:

  1. Substitution; Inzet van ICT ter vervanging van een hulpmiddel zonder verandering in de didactiek.
  2. Augmentation; Inzet van ICT ter vervanging van een hulpmiddel, dat leidt tot een versterking van de gebruikte didactiek.
  3. Modification; Inzet van ICT ten behoeve van herontwerp van leertaken.
  4. Redefinition; Inzet van technologie voor het ontwerpen van leertaken die zonder technologie niet mogelijk zijn.

geselecteerde documenten

De volgende documenten helpen je verder op weg rond dit thema:

Wat weten we over ICT en … het leren van moderne vreemde talen?
Deze publicatie is bedoeld voor docenten moderne vreemde talen, lesmateriaalontwikkelaars en opleiders. Hoofdvraag is: hoe kies, beoordeel of maak je digitaal leermateriaal waar leerlingen daadwerkelijk van leren? Wat is leerzaam digitaal leermateriaal en hoe herken je het uit het almaar groeiende aanbod? De auteurs van dit boekje zijn experts op het gebied van het leren van vreemde talen met ICT. Ze geven een duidelijk antwoord: er bestaat niet zoiets als digitaal leermateriaal dat uit zichzelf leerzaam is, of leerzamer dan papieren methodes. De leerzaamheid van elk soort materiaal zit hem in de manier waarop je het gebruikt. En om te weten hoe je materiaal gebruikt, zul je moeten weten hoe leerlingen het beste leren. Je hebt dus didactische kennis nodig. Als je de ‘werkzame bestanddelen’ van leerzaam talenonderwijs kent, weet je ook of en hoe je hierbij ICT kunt inzetten.

Spreekvaardigheidsdidactiek en ICT
Dit artikel is van belang voor docenten moderne vreemde talen en lerarenopleiders. De auteurs een aantal mogelijkheden om ICT effectief in te zetten in de mvt-lessen. ‘Effectief’ omdat de voorwaarden voor taalverwerving beter worden gerealiseerd, of omdat er organisatorische voordelen ontstaan. Er is aandacht voor de mogelijkheid via ICT input in de vreemde taal aan te bieden en asynchrone en synchrone communicatie te realiseren. Ook automatische spraakherkenning en toetsing van spreekvaardigheid via de computer worden besproken. Ter verduidelijking gebruiken de auteurs voorbeelden en ervaringen uit het Nederlandse voortgezet onderwijs. Ze concluderen dat ICT zeker kan bijdragen aan betere ondersteuning van spreekvaardigheid, door meer mogelijkheden te bieden voor autonoom leren en interactie.

Internationaal samenwerken met eTwinning binnen het tweetalig vmbo. Een vruchtbare combinatie
Dit artikel is bedoeld voor schoolleiders en mvt-docenten (met name Engels) in het vmbo. De Hubertus Vakschool in Amsterdam heeft een t-vmbo-afdeling (tweeweetalig vmbo). Docenten en leerlingen gebruiken op deze school eTwinning, een online community waar scholen uit meer dan dertig Europese landen bij zijn aangesloten. In deze community kunnen leerlingen uit verschillende landen samenwerken en zo hun taalvaardigheid Engels verbeteren. Op de Hubertus Vakschool zijn ze erg enthousiast over het gebruik van eTwinning, als middel om het t-vmbo gestalte te geven. Het gebruik van ICT-middelen in de les sluit goed aan bij de belevingswereld van de leerlingen. Ook docenten hebben baat bij eTwinning: hun ICT-vaardigheden gaan er op vooruit.

Towards ICT-integrated language learning. Developing an Implementation Framework in terms of Pedagogy, Technology and Environment
Deze dissertatie is primair gericht op degenen die betrokken zijn bij het leren van vreemde talen in het hoger onderwijs, maar is ook relevant voor mvt in het voortgezet onderwijs.

Engels leren spreken in het VMBO. Een experiment met computerondersteund onderwijs
Dit onderzoeksverslag is bedoeld voor docenten en secties Engels in het vmbo. Het gebruik van een multimediaal, computerondersteund spreekprogramma blijkt goed te zijn voor de spreekvaardigheid van bbl-leerlingen. Op verzoek van een vmbo-school onderzocht GION het gebruik en de effecten van een spreekprogramma dat voor en door deze school was ontwikkeld. Het programma bleek technisch en inhoudelijk goed uitvoerbaar. De spreekvaardigheid van de leerlingen die al een beetje Engels konden ging erop vooruit, net als het zelfvertrouwen in het spreken en luisteren van alle leerlingen. Het programma had geen effect op het luisteren zelf.

ICT4LT Module, Computer Aided Assessment (CAA) and language learning
Deze module is bedoeld voor talendocenten en biedt handvatten voor het oefenen en testen van taalvaardigheid met gebruik van de computer. Bevat veel concrete voorbeelden van oefeningen en tests, met daarnaast informatie over onder andere het Europees Referentiekader (ERK), DIALANG (project diagnostische tests via internet), testen van taalaanleg (MLAT) en (adequaat reageren op) plagiaat.

ICT pioniers in het talenonderwijs
Deze publicatie is bedoeld voor talendocenten. Het is het verslag van de werkconferentie ICT-pioniers in het talenonderwijs (Arnhem, 25-26 november 2005), bedoeld om talendocenten een bruikbaar overzicht te geven van verschillende toepassingen op ICT-gebied (met verwijzingen naar websites).

Handboek Studiehuis Basisvorming. Ict voor het vreemdetalenonderwijs
Voor docenten mvt die willen weten welke bijdrage ICT aan hun lessen zou kunnen geven, bespreekt Gerard Westhoff acht mogelijke computertoepassingen voor het vreemdetalenonderwijs. Hij vraagt zich af wat de computer kan betekenen als inputverschaffer, communicatiemedium, inputbewerker, hulp bij het schrijven van teksten, informatiebron, correctie-instrument, oefeninstrument en toetshulp. De conclusie van de auteur is dat de meerwaarde van ICT vooral ligt in het gebruik van gewone, niet speciaal voor het onderwijs ontwikkelde applicaties als internet, tekstverwerkers, spellingcheckers, enzovoort. Juist de speciaal voor het onderwijs ontwikkelde, educatieve software levert naar verhouding het minst op. Erg veel meerwaarde lijkt de computer te hebben als inputverschaffer en als communicatiemedium.

Auto's met ovale wielen. Een referentiekader voor het schatten van de meerwaarde van ICT voor het MVTO
Docenten (mvt) en schoolleiders vinden in deze publicatie aanknopingpunten bij het maken van keuzes voor educatieve toepassingen van ICT in het taalverwervingsproces. De titel is een metafoor voor de manier waarop educatieve software vaak tot stand komt, waarbij men zich laat leiden door de beperkingen van gedrukt leermateriaal: “Het lijkt op het produceren van auto’s met ovale wielen omdat men zich eenvoudigweg niet kon voorstellen dat iemand zich sneller dan te voet zou kunnen voortbewegen zonder een galopperende beweging te maken.” In deze publicatie wordt niet ICT als uitgangspunt gekozen, maar datgene wat we weten over het leerproces. Conclusie: er moet minder geïnvesteerd worden in de ontwikkeling van software en meer in het ontwerpen van taken (task design), die onder gebruikmaking van bestaande applicaties de gewenste leerhandelingen oproepen in het licht van de effecten die beoogd worden.

Intensief mvt-onderwijs op een nieuwe school: twee jaar basisvorming in twaalf weken!
Dit artikel is bedoeld voor docenten mvt in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. In dit artikel wordt besproken hoe op Slash 21 (een school waar onderwijsvernieuwing centraal staat) vorm werd gegeven aan het mvt-onderwijs in de onderbouw. In het eerste jaar kregen de leerlingen per taal een intensief taaltrainingsblok van 12 weken. In het tweede en derde jaar werd de taalvaardigheid bijgehouden met een onderhoudsprogramma. Er werd onder andere gewerkt met boekvervangende webquests en taalportfolio's. Over het resultaat van de instroom in de bovenbouw konden op het moment van publicatie nog geen uitspraken worden gedaan, aangezien de eerste leerlingen in het tweede leerjaar zaten.