Burgerschap in tijden van COVID-19

21 april 2020

De situatie waarin we ons als mensheid momenteel bevinden is voor velen van ons ongekend. Dit heeft gevolgen voor burger-zijn bij jong en oud. Zo wordt er een groot beroep gedaan op ons gedrag in de publieke ruimte, thuis en online.

Auteur: Jeroen Bron, SLO

Ook in de relatie tussen de overheid en haar burgers is een verandering opgetreden en de verhouding tussen de kernwaarden vrijheid, gelijkheid en solidariteit is verschoven. Velen van ons vragen zich af wat ze kunnen doen om een bijdrage te leveren en een ander te helpen. Ook zoeken mensen naar een andere invulling van vrije tijd nu het aanbod dat we zo vanzelfsprekend consumeerden, is weggevallen. Door thuiswerken en afstandsonderwijs is het gebruik van sociale media enorm toegenomen. Dit vraagt om een herbezinning op digitaal burgerschap. Kortom, de ‘coronatijd’ kan de komende jaren prima fungeren als referentiepunt voor burgerschapsonderwijs. De voorbeelden liggen voor het oprapen, ook op een reguliere doordeweekse dag.

de 'coronatijd' kan de komende jaren prima fungeren als referentiepunt voor burgerschapsonderwijs"

Thuisblijven

Kinderen zijn veel thuis waar ze vaak met meerdere gezinsleden samen zijn en tot een werkbare verdeling moeten komen van schaarse middelen zoals devices en een rustige werkomgeving. Voor het onderwijs (en werken) op afstand wordt een veelheid aan interactieve en communicatieve programma’s ingezet. Om wat voor sociaal en respectvol gedrag vraagt al deze digitale interactie? Ondertussen is er geen ontkomen aan de informatie over het virus waarmee we allemaal worden bestookt. Wat is waar en wat niet? Wat deel je met anderen? Beïnvloeden onze emoties ons gedrag niet te veel? Misschien werkt één van de ouders in de zorg. Hoe gaat deze persoon om met verschillende verantwoordelijkheid en loyaliteiten voor de gezondheid van patiënt, gezin en zichzelf?

Toch even naar buiten

Halverwege de middag zit de lesdag erop en mogen we eindelijk de deur uit. Mits we ons houden aan opgelegde gedragsvoorschriften. We leveren vrijheid in om de zwakkeren in de samenleving te beschermen. Nooit eerder werd het woord solidariteit zoveel gebruikt door politici van links tot rechts. Tot nu toe lijkt het goed te gaan: de meeste burgers respecteren de fysieke distantie. Maar wat als dwingendere maatregelen nodig zijn? Hoe ver kan de overheid daarin gaan?

Samen voor de buis

‘s Avonds beheerst het nieuws over het virus de programmering op TV. Dit nieuws staat bol van de morele, sociale en economische dilemma’s: welke maatregelen zijn passend? Is de oplossing niet erger dan het probleem? Wat is een rechtvaardige verdeling van toegang tot de beperkte medische zorg? En wat als de ic-bedden vol liggen, welke criteria gaan gelden als er gekozen moet worden, is ieder leven evenveel waard? Ook blijken er tekorten aan uiteenlopende goederen: van mondkapjes tot serums en beademingsapparatuur. Als gevolg van de globalisering worden producten op steeds minder plaatsen in de wereld (goedkoper) geproduceerd. Zolang de handel geen belemmeringen ondervindt, gaat dat goed. Maar als fabrieken sluiten of regeringen de uitvoer van producten aan banden leggen, merken we hoe afhankelijk we zijn van andere landen.

Kortom, COVID-19 biedt een scala aan mogelijkheden om burgerschapsonderwijs aan te verbinden: het doordenken van basiswaarden, reflectie op ethische dilemma’s, een opvatting ontwikkelen over globalisering, handelingsperspectieven verkennen, digitale omgangsvormen oefenen en niet te vergeten: het gezellig houden met je huisgenoten!

Jeroen-Bron-0711