Voorbeeld leermiddelen informatievaardigheden

4 november 2019

SLO heeft samen met leraren basis- en voortgezet onderwijs onderstaande voorbeeldmaterialen ontwikkeld voor informatievaardigheden. Deze voorbeeldmaterialen sluiten aan op het voorbeeldmatig leerplankader voor informatievaardigheden.

Heeft u zelf materialen ontwikkeld die (grotendeels) overeenkomen met het voorbeeldmatig leerplankader en wilt u deze delen met anderen? Neem dan contact op met Lidy Kuipers (l.kuipers@slo.nl).

Daarnaast zijn lesmaterialen van uitgevers en andere instanties geïnventariseerd. Dit overzicht staat hieronder.

Brainy, Bibliotheek Eindhoven, 2018. Doelgroep: PO 5-8, VO 1-2
Online instrument om onderzoek te doen en het proces visueel inzichtelijk te maken. Met onderzoeksbord om bronnen te verzamelen, te verwerken en te beoordelen en mogelijkheden om tussendoor via het digibord presentaties te geven over het onderzoek. De leraar en/of leerlingen bedenken zelf de onderzoeksvragen.

Bronnenwijzer, Universiteit Leiden, 2015. Doelgroep: VWO 5-6
Webbased cursus waarin leerlingen leren hoe ze via open acces gebruik kunnen maken van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. Sluit aan het maken van (profiel)werkstukken.

De Digitale Krant, Stichting Nieuws in de klas, 2011. Doelgroep: VO 1-2
Website die leerlingen in het voortgezet onderwijs wegwijs maakt in het online nieuwsaanbod. Het doel is om de informatievaardigheden van leerlingen te verbeteren en hun mediabewustzijn te vergroten. De site bevat achtergrondinformatie, opdrachten, antwoordbladen en een docentenhandleiding.

De educatieve parels 2017: Wat is een feit?, Educatieve auteurs Auteursbond, 2017. Doelgroep: PO 1-2, VO 1-2, VWO 4-5
De drie prijswinnaars van de Educatieve Parels van 2017. Thema was: Wat is een feit?
De mooie tekening is bedoeld voor leerlingen van groep 1 en 2 van het basisonderwijs. In het lespakket komt het verschil tussen 'is' en 'ik vind' aan de orde. 
Nep of echt is een vakoverstijgende les informatievaardigheden voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs en richt zich op het zoeken van informatie op het internet.
Schuldig of onschuldig is bestemd voor klas 4 en 5 van het vwo en gaat over waarheidsbevinding. De les kan gebruikt worden bij het vak maatschappijleer.

Denkwerk, ThiemeMeulenhoff, 2003-2012. Doelgroep: PO 3-8
Werkboekjes voor groep 3 t/m 8 van het basisonderwijs om te oefenen met informatie verwerven en verwerken. Naast algemene deeltjes zijn er ook themaseries. Deze combineren leren omgaan met informatie en kennis opdoen over een maatschappelijk relevant thema. Bijvoorbeeld: omgaan met internet en reclame.

Een schat aan informatie, Kinheim Uitgeverij, 2007-2012. Doelgroep: PO 7-8
Werkboek voor de bovenbouw van het basisonderwijs over informatiebronnen, samenvatten en werkstukken maken. Er wordt uitgelegd waar en hoe informatie gevonden kan worden en hoe deze informatie op een goede manier geselecteerd en gebruikt kan worden.

FF Zoeken!, NTR: Schooltv, 2007. Doelgroep: PO 6-8
Schooltelevisie-project dat kinderen leert om bewust om te gaan met media en informatiebronnen. Ze worden gestimuleerd zelfstandig binnen diverse bronnen op zoek te gaan naar een onderwerp of vraag.
Het project bestaat uit een website met zes afleveringen, gebruikswijzers (o.a. voor het zoeken op internet of maken van een PowerPoint) en lesbrieven voor de leerling en handleidingen voor de leerkracht.

Find it!, FutureNL, 2019. Doelgroep: PO 6-8
Maak je eigen werkstuk en vind alle info die je zoekt! 
Gratis project informatievaardigheden voor de bovenbouw van het basisonderwijs. Het project bestaat uit een projectboek en vijf digibordlessen op Lesson Up. 
Leerlingen leren te zoeken naar informatie, verschillende bronnen te raadplegen en deze te beoordelen op bruikbaarheid en betrouwbaarheid. Ook leren ze de informatie om te zetten in eigen woorden en er vervolgens een werkstuk van te maken.
Project is tot stand gekomen in samenwerking met de Bibliotheek.

Geheim Agent A.A.P.De Koninklijke Bibliotheek, 2016. Doelgroep: PO 7-8
Gratis online quiz waarin informatievaardigheden centraal staan. Aan de hand van het verhaal rondom 'Geheim Agent A.A.P. en de gekwelde kwal' worden in de vragen de volgende vaardigheden behandeld: formuleren van de zoekvraag, bepalen van de zoekstrategie, selecteren en beoordelen van informatie, presenteren van informatie. De quiz is geschikt voor pc's en tablets en kan in één les gespeeld worden.

Jouw Zoekmachine lessen zoekvaardigheid, WizeNose, 2015. Doelgroep: PO 5-8
Verzameling zoekopdrachten bij een aantal zaakvakmethoden voor het basisonderwijs.

Lessenreeks Informatievaardigheden VO, Cubiss, 2017. Doelgroep: VO 1-3
Lessenreeks informatievaardigheden die ingezet kan worden binnen de bestaande vakken van het voortgezet onderwijs. In totaal zijn er 27 lesbrieven (9 lesbrieven per leerjaar). In de lessen komen negen competenties verdeeld over drie groepen aan bod: vinden (exploreren, zoeken, beoordelen); verwerken (bewaren, afschermen, diëten); delen (verbeelden, presenteren, bijdragen). Ook is er aandacht 21e eeuwse vaardigheden. De lessenreeks is geschikt voor gebruik op het digibord.

Mediamakkers, Stichting Media Rakkers, 2009. Doelgroep: PO 6-8
Lespakket rond verschillende vormen van media en informatiebronnen en het zoeken en selecteren van informatie. Bestaat uit handleiding voor de leerkracht en werkbladen voor de leerlingen.

Mediavaardig, Spelpartnershop, 2016. Doelgroep: PO 5-8
Lespakket informatievaardigheden voor groep 5 t/m 8 van het basisonderwijs. Het beoogt leerlingen spelenderwijs informatie- en mediawijs te maken. Het pakket sluit aan bij de lessen wereldoriëntatie en geschiedenis en is ontwikkeld vanuit de theorie over informatievaardigheden en de mediawijsheidscompetenties.
Het pakket bestaat uit drie lessen:
- De Chocoladevloot, een serious game (groep 5-6)
- Red de Plancius, een serious game (groep 7-8)
- Hoe werkt het nieuws, een online lesfilm (groep 7-8).
Per onderdeel is er een lestas met alle benodigdheden (handleiding, werkbladen, spelmaterialen) verkrijgbaar. Daarnaast is een licentie nodig om de games te spelen.

My life story, Rijnbrink, 2015. Doelgroep: PRO, VMBO-B 1-2
In deze lessenserie leren de leerlingen informatiebronnen benoemen en gebruiken. Ze leren informatie zoeken aan de hand van vier stappen: Wat wil ik weten?; Waar ga ik zoeken?; Wat kan ik vinden?; Wat is mijn antwoord? De lessenserie bestaat uit zes lessen, een toets en een afsluitende opdracht van drie lessen. Inzetbaar als project of binnen diverse vakken. De docent kan de inhoud aanpassen aan de eigen situatie.

Nationale Jeugdkrakercompetitie, Rijnbrink/ De Bibliotheek, 2017. Doelgroep: PO 7-8
Jaarlijkse landelijke internetzoekwedstrijd voor leerlingen uit de groepen 7 en 8. De leerlingen werken vijf competitieronden lang aan vijf vragen per week. Ze leren hierbij zelfstandig te zoeken op het web en internet te gebruiken als informatiebron voor het maken van werkstukken.

Pluswerk Prik en Ko; leren zoeken in taal en informatie, Eduforce, 2015-2016. Doelgroep: PO 3-6
Serie werkboeken die leerlingen (beter) leert zoeken in taal en informatie. Aanvullend aan methode en geschikt voor leerlingen die meer aan kunnen. Per leerjaar is er een werkboek voor de leerling en een handleiding voor de leraar.

SchoolBits, Uitgeverij Schoolbits, 2006-2010. Doelgroep: PO 5-8
Serie zelfstandig door te nemen katernen met online oefenbestanden over werken met ICT. Vervolg op BasisBits. Serie 1: werken met Windows en Office. Serie 2: (informatie)vaardigheden: gebruik van ICT en internet, houden van spreekbeurt, maken van werkstuk.

Slim zoeken op internet, Sprenger, M., 2018. Doelgroep: PO 5-8, VO 1-2
Informatie in boekvorm voor iedereen die meer wil weten over zoekmachines en internetinformatie. Alle stappen rond een zoekopdracht in begrijpelijke taal. Met lerarendeel, uitgebreide trefwoordenlijst en per hoofdstuk alle links op de website.
Tweede, volledig herziene druk.

Slimmer zoeken, informatievaardigheden op de basisschool, SIOB, Kennisnet, Stichting Mijn Kind Online, 2013. Doelgroep: PO 6-8
Brochure met praktische tips om kinderen beter te laten zoeken naar on- en offline informatie. Ze leren kritischer naar bronnen te kijken en krijgen suggesties van bibliotheken over hoe je behalve op internet leuke en goede bronnen kunt vinden.

Speurtocht door de krant, Stichting Nieuws in de klas, 2011. Doelgroep: PO 6-8
Werkblad om op zoek te gaan naar de informatie in een krant en in beperkte mate ook bij informatiebronnen op internet.

Verzamel/ citeer je bronnen, Tumult, 2016. Doelgroep: VO
Gratis lesbrief bij de tool Mattermap. Met de lesbrief leren leerlingen hoe je op een makkelijke manier informatiefragmenten uit verschillende bronnen bij elkaar brengt, hoe je ze ordent en bewaart.
Mattermap is een visuele weergave van een nieuwsverhaal, debat of gebeurtenis. Met deze tool kan een diagram worden gemaakt van informatie bij een thema.

Webdetective, Rijnbrinkgroep, 2013. Doelgroep: PO 7-8, VO 1-2
Website waarmee kinderen leren hoe je kritisch naar informatie kijkt, hoe je de juiste vragen stelt en hoe je optimaal gebruik kunt maken van onder andere Google. Met internetspeurtocht en docentenhandleiding. Er kan ook meegedaan worden met de landelijke internetzoekwedstrijd: De Jeugdkrakercompetitie.

WebWeters, Cubiss, 2018. Doelgroep: PO 6-8
​Lessenserie informatievaardigheden die aansluiten bij het boek Slim zoeken. Voor elk leerjaar zijn er drie lessen uitgewerkt, die achtereenvolgens gericht zijn op vinden, verwerken en delen. Leerlingen leren met verschillende soorten bronnen te werken en kritisch te kijken naar zoekresultaten. Pakket bevat handleidingen voor alle groepen, toegang tot digibordlessen, werkbladen, online tools en het boek Slim zoeken.

Wie vindt het snelst antwoord?, De Sterrenschool, 2011. Doelgroep: PO 4-8
Opzoekquiz waarbij leerlingen in groepjes aan de slag gaan: wie zoekt het snelst en het handigst?In de leeractiviteit komen de volgende doelen aan de orde:
de leerlingen kunnen verschillende zoekstrategieën bedenken; 
de leerlingen kunnen verschillende zoekstrategieën efficiënt inzetten in diverse situaties.

WikiKids, Kennisnet, 2006-2013. Doelgroep: PO 6-8
WikiKids is een Nederlandstalige internet-encyclopedie voor en door kinderen. Met behulp van het werkboek leren leerlingen omgaan met WikiKids.
De handleiding voor de leerkracht is ook te downloaden. 
De twee belangrijkste doelen van WikiKids zijn:
Kinderen artikelen laten maken die passen in een encyclopedie;
Kinderen informatie laten vinden die ze kunne​n gebruiken voor spreekbeurten en werkstukken.

Zoeken op internet, Het Hooghuis, 2016. Doelgroep: VO 1-2
Korte lessencyclus over het zoeken naar informatie op internet en het maken van een werkstuk.